Thermische zonnepanelen en bestaande verwarmingsketel in Brussel: hoe combineert u ze zonder alles te vervangen

Waarom thermische zonnepanelen combineren met een bestaande verwarmingsketel in Brussel

Veel Brusselse eigenaars stellen ons tijdens een onderhoudsbezoek dezelfde vraag: "Moet ik mijn hele verwarmingsketel vervangen als ik thermische zonnepanelen wil installeren?" Het antwoord is in de overgrote meerderheid van de gevallen nee. Thermische zonne-energie is geen vervangend verwarmingssysteem, maar een aanvulling die het sanitair warm water voorverwarmt, en soms de verwarming ondersteunt, op basis van een bestaande gas- of stookolieketel.

In Brussel, waar het bouwkundig patrimonium vaak oud, smal en wisselend georiënteerd is naargelang de rijen aaneengesloten woningen, is deze aanpak zinvol: ze laat toe het verbruik van fossiele energie te verminderen zonder zware werken van volledige renovatie te moeten uitvoeren. Wel moet men begrijpen hoe beide systemen technisch op elkaar inspelen.

Hoe werkt een zonneboiler als aanvulling

Het principe van de voorverwarming

Het principe is eenvoudig. De zonnecollectoren op het dak vangen de warmte van de zon op en geven ze via een gesloten circuit met een warmtedragende vloeistof door aan een opslagvat met een warmtewisselaar. Het koude leidingwater komt in dit vat terecht en wordt er door de zon opgewarmd, soms tot een temperatuur die hoog genoeg is voor direct gebruik, soms slechts gedeeltelijk, afhankelijk van het seizoen en de zonneschijn.

Hier komt de bestaande verwarmingsketel in beeld: hij doet niet langer het volledige werk, maar verwarmt het water enkel verder als de zon niet volstond. Men spreekt dan van een aanvulling, in tegenstelling tot een systeem dat de warmteproductie volledig zou vervangen.

De rol van de hulpketel

Concreet blijft de gas- of stookolieketel stroomafwaarts aangesloten op de zonneboiler. Een temperatuursensor meet het water dat uit de zonneboiler komt; haalt het niet de gewenste instelwaarde, dan neemt de ketel het over om de opwarming af te werken. Op zonnige zomerdagen moet de ketel soms nauwelijks nog tussenkomen voor het sanitair warm water. In de winter wordt zijn rol weer belangrijker, waarbij de zonne-energie vooral als gedeeltelijke voorverwarming optreedt.

Het voordeel voor het Brusselse gezin: de verwarmingsketel blijft gewoon normaal functioneren, zonder wijziging van zijn interne instellingen, en blijft het reservesysteem in elk seizoen.

De concrete technische aansluitingen

Het bi-energieboilervat of het buffervat

Het kernelement van de installatie is het opslagvat, vaak een bi-energieboiler genoemd omdat het twee warmtebronnen accepteert: de zonnewisselaar aan de ene kant, en een elektrische weerstand of een spiraal verbonden met de verwarmingsketel aan de andere kant. Dit vat vervangt doorgaans het bestaande warmwatervat, of wordt er stroomopwaarts aan toegevoegd, afhankelijk van de configuratie van de stookplaats.

In sommige gevallen, met name wanneer het om een combiketel gaat (onmiddellijke productie zonder vat), installeren wij een apart zonneboilervat, gevolgd door de bestaande ketel die het water indien nodig verder op aanvraag verwarmt. De keuze tussen deze twee configuraties hangt af van de beschikbare ruimte in de stookplaats en van het type ketel dat aanwezig is.

De integratie in het bestaande circuit

De integratie vereist enkele specifieke aansluitingen:

• een gesloten hydraulisch circuit tussen de dakcollectoren en het vat, met een circulatiepomp en een eigen expansievat;
• een aansluiting van het sanitair warm water tussen de zonneboiler en de ingang van de bestaande verwarmingsketel (of zijn originele vat);
• temperatuursondes op strategische plaatsen in het circuit, verbonden met een onafhankelijke zonneregelaar;
• naargelang het geval, een mengkraan om te vermijden dat het water tijdens periodes van hoge zonneproductie te heet uit de kranen komt.

Deze werken hebben betrekking op de leidingwerken van de stookplaats, maar niet op de verwarmingsketel zelf, die in zijn basiswerking ongewijzigd blijft.

De regeling en de sondes

De zonneregelaar stuurt de circulatiepomp van het zonnecircuit aan op basis van het temperatuurverschil tussen de collectoren en het vat. Het gaat om een autonoom systeem, los van de regeling van de verwarmingsketel, waardoor de bestaande elektronica niet moet worden herprogrammeerd of vervangen. Beide regelingen bestaan naast elkaar, elk met controle over zijn eigen deel van het systeem.

Gasketel versus stookolieketel: verschillende randvoorwaarden

De compatibiliteit met thermische zonne-energie hangt enigszins af van het type verwarmingsketel dat aanwezig is.

Bij een gasketel is het toevoegen van een zonneboiler stroomopwaarts over het algemeen vrij eenvoudig, vooral als de ketel al is uitgerust om met een apart vat te werken. Moderne condensatieketels op gas verwerken probleemloos reeds voorverwarmd water, wat hun werkingstijd nog verder vermindert.

Bij een stookolieketel is de integratie evenzeer mogelijk, maar de ruimte in de stookplaats is soms beperkter, met name in Brusselse woningen waar de kelder ook de stookolietank herbergt. Dan moet worden nagegaan of het nieuwe vat een plaats vindt zonder de vereiste veiligheidsafstanden rond de tank en de ketel in het gedrang te brengen.

In beide gevallen moet een technicus de configuratie ter plaatse beoordelen voordat een precies aansluitschema wordt voorgesteld: elke Brusselse stookplaats heeft haar eigenheden, tussen beperkte ruimte, bestaande rookkanalen en toegang tot het dak.

Welke panelenoppervlakte en welke oriëntatie in Brussel

Het Brusselse klimaat, met zijn matige maar reële zonneschijn over het hele jaar, zorgt voor een goed rendement bij de productie van sanitair warm water, minder bij een volledige aanvulling van de verwarming. De meeste residentiële installaties richten zich dan ook in de eerste plaats op sanitair warm water, met een aantal collectoren aangepast aan de grootte van het gezin.

Een zuidelijke oriëntatie blijft het gunstigst, maar een zuidoostelijke of zuidwestelijke oriëntatie blijft heel bruikbaar, wat een pluspunt is gezien de vaak voorkomende rijdaken in de Brusselse wijken. De dakhelling, de afwezigheid van schaduw van naburige gebouwen of schoorstenen, en de staat van het dak zelf zijn de criteria die de werkelijke haalbaarheid bepalen, veel meer dan theoretische rendementscijfers.

Onderhoud en veiligheid: wat verandert (en wat niet verandert)

Het toevoegen van een zonnecircuit ontslaat u geenszins van de wettelijke onderhoudsverplichtingen van de bestaande verwarmingsketel. In Brussel blijft het periodiek onderhoud van gas- en stookolieketels verplicht, met een verbrandingscontrole en een controle van de afvoer van verbrandingsproducten, ongeacht of er al dan niet een zonneaanvulling aanwezig is. De verwarmingsketel blijft regelmatig werken, vooral in de winter, en moet dus verder onderhouden worden volgens de frequenties die de Brusselse regelgeving voorschrijft.

Ook het zonnecircuit heeft een eigen onderhoud nodig, minder frequent maar wel degelijk: controle van de warmtedragende vloeistof, van de druk in het circuit, van de staat van het expansievat en van de goede werking van de pomp en de regelaar. Wij raden aan dit te controleren tijdens het jaarlijkse onderhoudsbezoek van de verwarmingsketel, om een totaalbeeld van de volledige installatie te behouden.

Op het vlak van veiligheid verandert er niets aan de risico's verbonden aan gas of stookolie: een koolstofmonoxidemelder wordt aanbevolen, de ventilatie van de stookplaats moet gerespecteerd worden, en het onderhoud van de verwarmingsketel moet aan een erkend vakman worden toevertrouwd. Thermische zonne-energie brengt op dit vlak geen bijkomend risico met zich mee, maar ontslaat nooit van de gebruikelijke controles in verband met de verbranding.

Premies en stappen in Brussel

Er bestaan gewestelijke premies om de installatie van thermische zonnepanelen in Brussel aan te moedigen, maar de bedragen en voorwaarden evolueren regelmatig. Wij raden aan de actuele criteria rechtstreeks na te kijken op bruxelles-environnement.be voordat u de stappen onderneemt, met name wat betreft de technische vereisten om voor een premie in aanmerking te komen (type collectoren, minimale oppervlakte, certificering van de installateur). In sommige gevallen kan een vereenvoudigde stedenbouwkundige vergunning of een eenvoudige melding nodig zijn, afhankelijk van de zichtbaarheid van de panelen vanaf de straat of van de erfgoedstatus van het gebouw.

In welke gevallen raadt DPS Chauffagiste thermische zonne-energie aan (of af)

Thermische zonne-energie als aanvulling op een bestaande verwarmingsketel is zinvol wanneer:

• het dak een correcte oriëntatie en blootstelling biedt, zonder belangrijke schaduwvorming;
• de huidige verwarmingsketel nog in goede staat is en niet op korte termijn hoeft te worden vervangen;
• het gezin een regelmatig verbruik van sanitair warm water heeft, wat de investering rechtvaardigt.

Omgekeerd is het, als de verwarmingsketel verouderd is en bijna aan vervanging toe, vaak logischer om thermische zonne-energie samen te overwegen met een vernieuwing van de verwarmingsinstallatie, om de globale dimensionering van het nieuwe vat en de nieuwe warmteopwekker te optimaliseren. Evenzo zal een slecht georiënteerd of sterk beschaduwd dak de investering minder relevant maken, ongeacht de staat van de verwarmingsketel.

Conclusie

Thermische zonnepanelen combineren met een bestaande verwarmingsketel is in Brussel perfect haalbaar, zonder de bestaande verwarmingsinstallatie te moeten vervangen. Dit vraagt echter wel een nauwkeurige technische beoordeling van de stookplaats, het type ketel, de oriëntatie van het dak en de beschikbare ruimte voor het opslagvat. Bij DPS Chauffagiste begeleiden wij Brusselse eigenaars bij deze overweging, door ter plaatse de werkelijke haalbaarheid te beoordelen voordat we een aansluitschema voorstellen dat is aangepast aan uw bestaande installatie.